W polskim prawie karnym istnieje osobny zespół przepisów, które dotyczą czynów zabronionych popełnionych przez osobie nieletnie. W jaki sposób ponoszą one odpowiedzialność za nie?
Osoba nieletnia – kto to taki?
Wbrew pozorom to nie wiek osiemnastu lat jest tutaj granicą. Nieletnim jest każdy przed dniem ukończenia siedemnastego roku życia. Od dnia siedemnastych urodzin odpowiada on przed sądem karnym tak samo jak dorosły. Częstą praktyką wobec osób pomiędzy 17. a 18. rokiem życia jest jednak zastosowanie środków wychowawczych lub poprawczych. Co w takim razie z przestępstwami popełnionymi przez osoby młodsze? Popełnienie czynu zabronionego przez osobę młodszą niż trzynastolatek uznaje się jako przejaw demoralizacji, natomiast jeśli sprawca jest pomiędzy 13. a 17. rokiem życia, można zastosować wobec niego środki określone odpowiednią ustawą.
Środki wychowawcze wobec nieletnich
Do środków wychowawczych, jakie stosuje się wobec nieletnich przestępców, zalicza się między innymi: upomnienia, prace społeczne, ustanowienie nadzoru (rodzica, opiekuna, instytucji lub kuratora), skierowanie do ośrodka dla nieletnich, rodziny zastępczej, zakładu poprawczego. Dodatkowo, konsekwencje czynu popełnionego przez osobę nieletnią ponoszą także jej rodzice – są oni zobowiązani do poprawy jej warunków wychowawczych oraz naprawienia szkody wyrządzonej przez dziecko.
Odpowiedzialność karna w szczególnych przypadkach
Istnieją sytuacje, kiedy nieletni – mimo niespełniania kryterium wieku – może odpowiadać karnie przed sądem. Sytuacja dotyczy osób, które skończyły piętnaście lat i dopuściły się jednego z czynów określonych w art. 10 Kodeksu karnego. Należą do nich między innymi: rozbój, gwałt zbiorowy, wzięcie zakładników, umyślne spowodowanie uszczerbku na zdrowiu, zabójstwo, zamach na prezydenta i inne.
Warto wiedzieć
Wobec nieletnich można zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Warto też dodać, że wymiar kary dla nieletniego nie może być wyższy niż dwie trzecie górnej granicy zagrożenia ustawowego.
Obrona osób nieletnich wymaga dobrego adwokata, który pomoże złagodzić wymiar kary, a jego zrozumienie i empatia mogą wpłynąć na zachowanie nieletniego.